Testament opmaken: wat kunt u wel en niet regelen?

Op 2 oktober 2026 maakte Fednot, de federatie van het Belgisch notariaat, bekend dat er in de eerste helft van 2026 in ons land 48.542 testamenten werden geregistreerd. Dat is 18,8 % meer dan in dezelfde periode van 2025; in Vlaanderen bedroeg de stijging zelfs 24,6 %. Steeds meer mensen willen hun nalatenschap, hun erfenis, dus zelf vooraf regelen. Het testament blijft daarvoor het klassieke instrument, maar de wet begrenst wat u erin kunt bepalen. Hieronder zetten wij die mogelijkheden en grenzen overzichtelijk op een rij.

Testament opmaken: wat u wel kunt regelen

Een testament is een eenzijdige wilsbeschikking: u bepaalt er zelf in wie na uw overlijden wat krijgt, en u kunt het zolang u leeft altijd herroepen (intrekken of wijzigen).

Binnen het beschikbaar deel (het gedeelte van uw vermogen waarover u vrij kunt beschikken) hebt u ruime vrijheid. U kunt een legaat (een toebedeling via testament) toekennen aan een vriend, een nieuwe partner, een stiefkind, een kleinkind of een goed doel. U kiest vrij wie u bedenkt. U kunt ook een specifiek goed aan een bepaalde persoon toewijzen, waardoor de latere verdeling van de erfenis doorgaans vlotter verloopt en minder discussie oproept.

Waar de reserve een grens stelt

U kunt echter niet zomaar onterven wie u wil. Twee groepen zijn de zogenaamde reservataire erfgenamen, dat wil zeggen erfgenamen die beschermd zijn door een wettelijk minimumaandeel, de reserve genoemd:

• Uw kinderen hebben samen recht op de helft van de nalatenschap, ongeacht hoeveel kinderen er zijn. Met één kind is dat de helft, met twee kinderen elk een vierde, met drie kinderen elk een zesde, etc. De andere helft is uw beschikbaar deel.

• Uw echtgenoot heeft recht op minstens het vruchtgebruik (het recht om een goed te gebruiken en de opbrengsten ervan te ontvangen zonder eigenaar te zijn) van de gezinswoning en het huisraad, en in elk geval op het vruchtgebruik van de helft van de nalatenschap.

Schendt uw testament (of een eerdere schenking) dat minimum, dan kunnen de betrokken erfgenamen de zogenaamde inkorting vorderen: hun aandeel wordt dan herrekend en tot de reserve aangevuld.

Voor partners maakt de samenlevingsvorm een wezenlijk verschil. Een wettelijk samenwonende partner (wie bij de ambtenaar van de burgerlijke stand een verklaring van wettelijke samenwoning heeft afgelegd) heeft geen reserve: die erft enkel het vruchtgebruik van de gezinswoning en het huisraad, en dat recht kan bij testament worden ontnomen. Een feitelijk samenwonende partner erft wettelijk niets en blijft zonder testament met lege handen achter.

Vorm, registratie en fiscale gevolgen

Een eigenhandig testament moet volledig met de hand geschreven zijn door de persoon die het opmaakt (een getypt document is in principe ongeldig), en het moet gedateerd en ondertekend zijn. Een gezamenlijk testament van twee personen is niet toegelaten: elk maakt afzonderlijk zijn eigen testament. Een notarieel testament wordt door de notaris opgemaakt en biedt meer zekerheid over de geldigheid en de formulering. In beide gevallen is het raadzaam het testament te laten opnemen in het Centraal Register van Testamenten (CRT) en het origineel bij een notaris in bewaring te geven, zodat het na het overlijden ook werkelijk wordt gevonden.

Vergeet de fiscale kant niet. Het erfrecht is federaal, maar de erfbelasting (de vroegere successierechten) is gewestelijk. In het Vlaamse Gewest geldt het gunstige partnertarief voor gehuwden en wettelijk samenwonenden, en voor feitelijk samenwonenden na minstens één jaar samenwonen met een gemeenschappelijke huishouding. De vrijstelling van erfbelasting op de gezinswoning voor de langstlevende partner vereist bij feitelijke samenwoning minstens drie jaar samenwonen.

Praktische aandachtspunten per betrokkene

Plant u uw eigen nalatenschap? Bepaal eerst hoe groot uw beschikbaar deel werkelijk is, rekening houdend met schenkingen die u eerder hebt gedaan. Herbekijk uw testament bij elke wijziging in uw gezinssituatie: een huwelijk, een nieuwe relatie, een geboorte of een relatiebreuk. Wat een scheiding op zich betekent, bespreken wij op mijn-echtscheiding.be.

Bent u erfgenaam of legataris? Vraag een kopie van het testament op en laat nakijken of uw reserve gerespecteerd is. Houd de termijnen in het oog: de aangifte van nalatenschap moet in het Vlaamse Gewest in beginsel binnen vier maanden na het overlijden worden ingediend, en bij een overlijden in het buitenland binnen vijf of zes maanden. Die termijn loopt door, ook terwijl er nog discussie bestaat over de verdeling.

Bent u de langstlevende echtgenoot of partner? Ga precies na welk recht u hebt: vruchtgebruik, volle eigendom of enkel een tijdelijk woonrecht. Gehuwden en wettelijk samenwonenden staan juridisch en fiscaal sterker dan feitelijk samenwonenden, en een keuzebeding of huwelijkscontract kan het beeld nog wijzigen.

Zijn er kinderen uit een vorige relatie? Dan staan het vruchtgebruik van de nieuwe partner en de reserve van die kinderen vaak op hetzelfde vermogen gericht, bijvoorbeeld op de gezinswoning. Zo’n situatie vraagt een testament dat op maat is uitgewerkt, soms in combinatie met een erfovereenkomst (een overeenkomst waarin de betrokkenen afspraken maken over de nalatenschap).

Tot slot

Deze bijdrage is algemene juridische duiding en geen individueel advies. Wat in uw geval geldt, hangt af van uw huwelijksstelsel of huwelijkscontract, een eventueel bestaand testament, eerdere schenkingen, uw gezinssamenstelling, uw woonplaats en het bevoegde gewest. Vraagt u zich af of uw testament doet wat u ervan verwacht, of hebt u net een testament gevonden waarvan u de gevolgen niet overziet? Een nazicht vooraf is meestal eenvoudiger dan een betwisting achteraf. Wij bekijken uw dossier graag samen met u, zonder dat wij u een bepaalde uitkomst kunnen toezeggen.