Zorgvolmacht: wie mag vanaf 2027 nog uw lasthebber zijn?

In de eerste helft van 2026 sloten 92.026 Belgen een zorgvolmacht af, 38,6 procent meer dan in dezelfde periode een jaar eerder. Het Vlaamse Gewest nam daarvan 83.787 volmachten voor zijn rekening, ruim negentig procent van het totaal (Notaris.be, 4 september 2026). Die belangstelling is begrijpelijk: met een zorgvolmacht (een volmacht waarmee u vandaag al aanduidt wie later uw vermogen en uw persoonlijke zaken beheert wanneer u dat zelf niet meer kunt) houdt u de regie in eigen hand. Toch dreigt een deel van die volmachten straks niet te kunnen werken. Een wet die uiterlijk op 1 september 2027 in werking treedt, beperkt namelijk wie u nog als lasthebber kunt aanduiden, dat is de persoon die de volmacht later uitvoert.

Wat verandert er, en vanaf wanneer?

De wet van 8 november 2023 betreffende het statuut van bewindvoerder over een beschermde persoon hervormt in de eerste plaats de bewindvoering, maar raakt ook de zorgvolmacht. Artikel 2 van die wet vult artikel 490/1, § 1, tweede lid, van het oud Burgerlijk Wetboek aan met een nieuwe categorie van personen die niet als lasthebber kunnen worden aangeduid: wie niet is opgenomen in het nationaal register van professionele bewindvoerders. Daarop bestaat één uitzondering, namelijk de gevallen bedoeld in artikel 494, c)/1, van hetzelfde wetboek, de zogenoemde familiale bewindvoerder.

De zorgvolmacht blijft dus geregeld in het oud Burgerlijk Wetboek, terwijl het erfrecht zelf inmiddels in Boek 4 van het nieuw Burgerlijk Wetboek is ondergebracht. Beide wetboeken gelden vandaag naast elkaar.

Oorspronkelijk moest de wet uiterlijk op 1 september 2025 in werking treden. De wet van 18 juli 2025 (Belgisch Staatsblad 6 augustus 2025) stelde dat uit: de inwerkingtreding valt nu uiterlijk op 1 september 2027, tenzij de Koning een vroegere datum bepaalt. Het nationaal register moet uiterlijk op 1 juli 2028 volledig op punt staan en de verplichte vorming uiterlijk op 1 januari 2029, dus na de inwerkingtreding zelf. Hoe die overgangsperiode praktisch verloopt, is op dit ogenblik nog niet volledig uitgeklaard.

Familiale of professionele lasthebber?

De wet werkt met twee categorieën. Een familiale lasthebber is onder meer een ouder, de echtgenoot, de wettelijk samenwonende partner, iemand die met u een feitelijk gezin vormt, naaste familie, een persoon met nauwe banden met u, of wie uw dagelijkse zorg verstrekt of daarbij helpt. Bepaalde stichtingen worden daarmee gelijkgesteld. Zij moeten niet in het register staan.

Wie niet onder die omschrijving valt, is een professionele lasthebber: bijvoorbeeld een externe adviseur of een vertrouwenspersoon zonder nauwe band. Die kan vanaf de inwerkingtreding alleen nog optreden als hij in het nationaal register van professionele bewindvoerders is opgenomen, wat een erkende opleiding veronderstelt.

Opmerkelijk is dat het onderscheid tussen gehuwden, wettelijk samenwonenden en feitelijk samenwonenden hier geen rol speelt, terwijl dat in het erfrecht en de erfbelasting vaak beslissend is. Alle drie vallen zij in de familiale categorie. Of er een nauwe band bestaat, blijft wel een feitenkwestie. Het is daarom raadzaam die band uitdrukkelijk in de akte te motiveren.

Waarom dit uw zorgvolmacht en vermogensplanning raakt

Voldoet uw lasthebber niet meer aan de voorwaarden op het ogenblik waarop de volmacht moet ingaan, dan kan de zorgvolmacht mogelijk geen uitwerking krijgen. U valt dan terug op de rechterlijke bescherming: de vrederechter stelt een bewindvoerder aan, die voor veel belangrijke verrichtingen eerst een machtiging moet vragen. Precies de soepele vermogensplanning waarvoor u de volmacht liet opmaken, zoals schenkingen of de verkoop van een woning met het oog op een latere verdeling, wordt dan omslachtiger en duurder.

Wie zijn vermogen plant. Laat nakijken wie u als lasthebber hebt aangeduid en of die persoon in de familiale categorie valt. Motiveer de nauwe band in de akte wanneer het geen familielid is, duid eventueel een vervangende lasthebber aan en controleer of de volmacht is geregistreerd in het Centraal Register van Lastgeving. Zonder die registratie kan de volmacht hoe dan ook geen uitwerking krijgen.

Erfgenamen en legatarissen. Een volmacht die niet kan werken, leidt tot een gerechtelijke procedure en tot een beheer onder toezicht. Dat vertraagt vaak ook de voorbereiding van de latere vereffening-verdeling en maakt afspraken binnen de familie moeilijker.

De langstlevende echtgenoot of partner. De echtgenoot en de wettelijk of feitelijk samenwonende partner kwalificeren als familiale lasthebber. Hun positie in de nalatenschap verschilt daarentegen sterk: enkel de echtgenoot en, binnen grenzen, de wettelijk samenwonende partner hebben een wettelijk erfrecht. Een zorgvolmacht vervangt dus geen testament.

Kinderen uit een vorige relatie. In nieuw samengestelde gezinnen loopt de keuze van lasthebber vaak gevoelig. Een stiefkind heeft geen wettelijk erfrecht, maar kan wel als persoon met nauwe banden of als verzorger onder de familiale categorie vallen. Wie precies optreedt, verdient hier bijzondere aandacht.

Wie recent uit elkaar ging, laat beter ook nakijken of de ex-partner nog als lasthebber in een oudere volmacht staat; over de gevolgen van een scheiding zelf leest u meer op mijn-echtscheiding.be.

De zorgvolmacht en de bewindvoering zijn federale materie, geregeld in het oud Burgerlijk Wetboek en het Gerechtelijk Wetboek. De nieuwe regels gelden dus in de drie gewesten. De erfbelasting en de schenkbelasting zijn daarentegen gewestelijk; wij vertrekken hier van het Vlaamse Gewest (Vlaamse Codex Fiscaliteit). Brussel en Wallonië kennen eigen tarieven en verminderingen, maar dat verandert niets aan wie lasthebber kan zijn.

Deze bijdrage is algemene juridische duiding en geen individueel advies. De concrete uitkomst hangt af van uw huwelijksstelsel of huwelijkscontract, een bestaand testament, eerdere schenkingen, uw gezinssamenstelling en uw woonplaats en gewest. Hebt u een zorgvolmacht met een lasthebber buiten de familiale sfeer, dan is het zinvol die vóór 1 september 2027 te laten nazien. Wij bekijken uw situatie graag samen met u.